PULUBI: MULING PAGTATAGPO

nauna: PULUBI

Inabot na ako ng dilim sa biyahe galing ng Maynila. Pagod at init ang inabot ko maghapon sa paghaharap ng trabaho. Sakay ng bus na hindi aircon, hindi ko na din namalayan na napaidlip na din ako. Dahil na din sa inip sa nadaanan naming trapik. Tapik sa balikat ang nagpabalik ng aking kamalayan. Malapit na pala akong bumaba at isang kanto na lamang pala ang layo.

Pagbaba ko pa lamang, nagtataka ako kung bakit maraming tao sa may labasan sa amin. Oo nga pala, umpisa na nga pala ng kampanya ng eleksyon para sa magiging mayor ng ng aming bayan.  Tumambay muna ko sa may labasan sa amin at nakikain ng isaw sa may tabi ng tindahan ng tinapay. Nakipagbolahan muna sa dalagang nagtitinda na panay ang pa cute sa bawat guwapong nadaan. Nakiusyoso sa mga papeleta ng mga kandidatong konsehal, bise mayor at mayor. Maya maya pa, bumaba din ng isang bus na humimpil sa kantong ito ang tatlong babaeng aking nakita kaninang umaga lang. Ganon pa din, parang hindi magkakasama sa eskwela. Walang puknat ang malalanding usapan tungkol sa kanilang pag ibig.

"Uy friend, may isaw o.. gusto n'yo hihihi" ang sambit ng isa, sabay sabay na napatingin sa akin habang kagat kagat ko ang isaw na nasa sitck pa.

"Iwwwww... excuse me friend, kayo na lang no.. hindi ko carry yan iwww" ang singkaran ng arteng sagot ng isa.

"Look at that guy, he is so cute pa naman hihihi" sabi pa ng isa sabay tilos ng nguso paturo sa akin. Nagtatawanan pa sila habang palayo.

Sa isip isip ko, ang laki talaga ng impluwensya ng ibang lahi sa atin.. maari naman mag-usap sa sariling salita, ano bang meron sa wikang iyon?.. bigla ko naalala ang pulubi kanina na kausap ko. Sinulyapan ko ang waiting shed sa kabilang kalsada. Hindi ako nagkamali, nandoon ang pulubing kanina pa umaga gala ng gala. Tumawid ako ng kalsada papunta sa kanya. Nanlilisik pa din ang tingin sa akin ng pulubi. Kumuha ako ng yosi sabay sindi. Hitit buga  sa loob ng shed na malapit sa pulubi.

"Bakit ka nandito?" tanong sa'kin ng pulubi

"Gusto lang kitang kamustahin, ikaw bakit nandito ka pa?"

"Ang sabi mo kanina bago ka umalis, na sana mabubuti na ang pamumuhay ko sa muli nating pagtatagpo, sa tingin mo ba mabuti na ang kalagayan ko?"

"Oo, iyon ang sabi ko, pero di ko matiis na hindi kita kamustahin kahit na ano pa ang kalagayan mo. Gusto kong baguhin ang sinusulat ko ngayon. Habang naguusap tayo, gusto kong magkaron ng pagbabago ng tungkol sa iyo kahit sa panulat lamang."

"Yan ang sabi mo kanina diba? Nandito tayo sa blog mo at ikaw ang gumagawa ng kuwento ko, ngayon magagawa mo bang baguhin ang kwento ko sa ganito kong kalagayan? Nakita mo naman siguro ang grupo ng mga tao sa kabilang kalsada. Naghahanda sila sa eleksyon. Panigurado, matatamis na pangako na naman ang maririnig ko. At kayo naman ang magpapaloko sa kanila. Yan ang hirap, kayo ang gumagawa ng kamalian at ako naman ang nagdurusa"

Natahimik ako sa sinabi ng pulubi, sapul sa aking kalooban ang sinabi. Ramdam ko ang paghihirap ng kanyan kalooban sa nangyayari sa kanya.

"Ang mabuti pa umalis ka na, ayaw kong nandito ka sa tabi ko habang ganito ang aking kalagayan. Paniguradong pulos negatibo ang makikita ng magbabasa ng ginagawa mong kwento ko. Bumalik ka na lamang kapag alam mo na ayos ang pamumuhay ko."

"Mabuti pa nga, pero teka bakit may nakataling tanikala sa iyong paa, sino ang may gawa n'yan sa iyo"?

"Tanga ka ba? akala ko ba kilala mo ako, kung kilala mo ako, alam mo dapat ang nangyayari sa kin diba? alam mo kung sino ang gumapos sa akin ng tanikalang ito at alam mo din kung ano ang tanikalang ito?"
 

"Ay s'ya, alam ko na. Sige, ingatan mo ang sarili mo"

"Mali ka, ingatan n'yo dapat ako para sa sarili n'yo at sana sa susunod na muling tayo ay magkausap, hindi na sana ako isang pulubi sa paningin mo."

"Teka, hindi ka naman pulubi sa paningin ko, bakit ko naman makikita iyon sa iyo? Nagmimistula ka lang pulubi dahil sa kalagayan mo. Nanlilimos ka ng tulong sa iyong mga kapit bahay gayong kayang kaya mo naman iahon ang sarili mo sa kalagayang iyan"

"Oo kaya ko nga pero hindi ko hawak ang aking sarili. Sige na, umalis ka na at hayaan mo na lang ako dito. Baka sakali na sa muli nating pagkikita eh may pagbabago na kahit papaano... sana"

CAPTAIN BARBELL

Matamang nagmamasid ang tatlong lalaki sa harap ng isang gusaling iyon. Malilikot ang mga mata, inaaral ang paligid, sinisipat ang bawat pumapasok sa loob ng gusali. Hindi rin nagtagal, bumaba ng sasakyan ang tatlong lalaki, pumasok ang dalawa sa loob ng gusali habang tumabi naman sa guwardya ang isa.

"HOLDAP ITO, DUMAPA KAYO LAHAT KUNG AYAW NYONG MASAKTAN"

Ang sigaw ng isa sa loob. Sa takot ng mga tao, walang nagtangkang pumalag ni isa at mabilis na naisagawa ng mga holdaper ang kanilang pakay, mabibilis ang kilos, kinuha ang lahat ng pera. Papalabas na ang mga holdaper ng biglang isang kariton ang humarang sa kanilang daanan. At simbilis ng kidlat,  lumabas ang bida. Si CAPTAIN BARBELL. Suntok dito, suntok doon. Baril dito baril doon pero wala silang nagawa. Nahuli ang mga holdaper, itinali ni Captian Barbell ng nakabitin. Subalit sa hindi rin malaman kung saan, biglang lumabas si SPIDERMAN na kakampi ng mga holdaper. Matinding labanan ang naganap, nagtatagisan ng galing. Kung saan saan lumalop humantong ang kanilang laban. Sugatan ang bawat isa, at sa bandang huli, dahil sa ito ang kadalasang nangyayari sa mga pelikula at akin na ding kagustuhan, nagwagi syempre ang aking bida. Si Captain Barbell.

"BANJO, TUMAYO KA NA D'YAN AT KAKAIN NA, TAWAGIN MO NA ANG TATAY MO"

Isang nakabibinging sigaw ng aking mahal na ina ang umistorbo sa aking paglalaro. Inimis ko na din ang aking mga laruan, isa isa kong inilagay sa kahon, tumayo na ako at tumungo sa aking Tatay.

----

Oo, nasa isipan ko lang ang lahat ng iyan. Aking binalikan, sinariwa ang alaala ng kamusmusan. Masarap maging bata. Malaya ang isipan. Malayo sa suliranin. Mabilis ang takbo ng bawat oras, walang nasasayang kaya walang panghihinayang. Parang eksena sa isang pelikula ang aking mga nasa isip noon, sa mga oras na ako ay nag-iisa at naglalaro sa harap ng aming kubo. Kausap ang mga tautauhan na pinagagalaw ng aking mga kamay base sa gusto ng aking isipan. Labanan, o kalaban kalabanan ang aking tawag sa larong iyon. May kontra bida at Bida, mabilis ang pagusad ng istorya, walang nasasayang na sandali at paniguradong mananaig ang kabutihan. Laro lamang. Likha ng makulit na pagiisip. Nagbibigay sa akin ng kasiyahan.

Sa mga kaganapan sa paligid, sa aking nararamdaman ngayon, naiisip ko ang bukas. Paano nga ba ang mangyayari? Sa takbo ng aking ginagalawang sistema. Sa mga pangyayaring umaabot sa aking kaalaman. May happy ending pa ba? Habang nasa paligid ang tunay na kriminal na unti unting tinatalupan, hangga't hinahayaang makalusot ang mga kabulukan. Paulit ulit lamang, aasa sa wala.

Minsan ko na ring pinangarap na mangyari sa tunay na kahulugan ng buhay ang bawat eksena noon. Mabilis ang pagusad ng sistema. Pag may mali, may kaparusahan ang may gawa. Mabilis at kulungan agad ang kalalagyan. Mananagot kay Captain Barbell ang lahat ng may pananagutan sa batas. Walang makalulusot. Walang sinisino. Walang masasayang na oras. Minsan ko na ding inisip na sana maging bata din ang ating sistema, maglaro ng kalaban kalabanan. Ang mga kontrabida sa lipunan, ang mga tunay na holdaper at kriminal na ngayon ay nakikilala na. Walang sasayangin na sandali. Itatali ni Captain Barbell ng patiwarik. Mabilis ang pagkuha ng hustisya. At pagkatapos ng laro, iligpit ang mga kontrabida. Itagong mabuti o kaya mas maganda ay itapon upang hindi na mapaglaruan pa.

ANG PAGMAMAHAL NG ISANG INA

***Ang susunod pong maikling kwento ay kathang isip lamang ng may akda. Sinulat po ito bilang pag gunita sa araw ng Semana Santa. Ano mang pagkakahawig ng ng mga pangyayari sa tunay na buhay ay hindi sinasadya.



Malaki ang pagkamuhi ko sa aking kinalakihang lugar. Liblib kasi at malayo sa kabihasnan, tanging kuliglig lamang ang aking naririnig pag gabi. Nasa gitna kami ng kagubatan. Kasama kong naninirahan dito ang aking ina, sa katotohanan lamang katulad ng aking pagkamuhi sa lugar na ito, namumuhi din ako sa aking ina. Dahil sa itsura nyang parang halimaw, sunog ang kalahati ng mukha at talaga naman nakakatakot. Ang bawat batang kanyang masalubong ay sumisigaw ng  mayroong halimaw. Yan din ang malaking dahilan kung bakit ayaw ko sa lugar na ito.

Sabi ng aking ina, ako na lang daw ang kanyang kamag-anak na natitira. Hindi na daw nya kilala kung sino pa ang mga kamag-anak . Si murang isip ko noon, siguro iniwan na talaga kami ng mga kamag-anak ni ina dahil sa itsura nya. Ayaw masabi na may kamag-anak silang halimaw kaya ganon.  Dito umusbong ang aking unti unting pagkamuhi sa kanya. Sya ang nagdadala ng malas sa akin.

Pangongolekta ng basura ang hanapbuhay ng aking ina bukod pa sa pagtatanim ng iba't ibang gulay. S'yang mag isa ang nagtatrabaho para sa amin. Ganon pa man, sinikap nyang ako ay mapag-aral. Noong una, inihahatid pa nya ko sa gate ng eskwelahan bago dumeretso sa tambakan ng basura. Wala pa sa isip ko noon ang pagkamuhi sa kanya. Hindi ko alintana kung may makakita sa akin na kasama ko sya. Pero habang tumatagal, iba't iba ang aking naririnig na kwento ng aking mga kaklase sa akin. Kesyo anak daw ako ng halimaw, may lahi daw kaming halimaw. Dahil don, umpisa noon hindi na ko nagpahatid sa kanya sa eskwela. Sinabihan ko din ang aking ina na wag na wag pupunta sa aming paaralan.

Umuulan noon, hindi ko akalaing makikita ko sa labas ng paaralan ang aking ina na may dalang payong. Iiwas sana ko sa kanya subalit ako'y kanyang tinawag at dinig na dinig ng aking mga kaklase ang kanyang boses. Nagtakbuhan sila ng makalapit sya sa akin. "Anak ng halimaw, anak ng halimaw" ang boses ng ibang bata na na hindi umaalis sa aking tenga. Dali dali akong nagtatakbo pauwi, hindi ko pinansin si ina. Hinayaan ko ng mabasa ako ng ulan kesa makasabay sya pag-uwi.

"Inay, bakit ba ganyan ang itsura nyo? bakit ba kayo mukhang halimaw? bakit hindi na lang kayo mamatay." Aking nasabi sa kanya, dala na din ng pagkapahiya sa aking mga kaklse kaya lumabas ito sa akin.

Pinili ni ina na manahimik. Noong gabing iyon, lumabas ako ng kwarto upang kumuha ng tubig. Sa sulok ng mesa nakaupo sya't tahimik na  umiiyak. Nakikita ko pa ang mga luhang dumadaloy sa kanyang sunog na mukha. Alam kong nasaktan ko sya sa aking mga sinabi, may kirot sa aking puso ang makita syang ganon.  Noon din, ipinangako ko sa sarili kong hindi ako magiging tulad nya.

Nag-aral akong mabuti, nagkamit ng karangalan sa pagtatapos sa mataas na paaralan. Umalis ako sa aming bahay ng walang paalam at nakipagsapalaran sa ibang lugar. Malaki ang naging epekto sa akin ng aking ina, iyon ang aking naging kasangkapan upang pagbutihin ang trabaho sa umaga at pag-aaral sa gabi . Mahabang panahon ang lumpias hangang sa dumating ang panahong ako ay nagtagumpay at naging isang Arkitekto. Nakabili ako ng magarang bahay sa isang subdivision, nakabili ng magarang sasakyan at nagkaasawa  at nagkaron ng isang anak. 

Hindi ko inaasahan ang pagkakataon, kakagaling lang namin magsimba ng aking pamilya.. Naglalaro ang aking anak sa hindi kalayuan sa amin habang kausap ko ang ibang kakilala nang narinig kong sumigaw ang aking anak at tatakbong lumapit sa akin. May halimaw daw na lumapit sa kanya. Agad kong nilapitan ang sinasabi ng aking anak, nabigla ako sa aking paglapit. Ang halimaw na sinasabi ay ang babaeng matagal ko ng hindi nakikita.

"Bakit ka nandito? Wag na wag kang lalapit sa anak ko, Hindi mo ba alam na tinatakot mo sya?, umalis ka dito, don ka nababagay sa gitna ng gubat?"

"Pasensya na amang, nagbabakasali lang po kasi ako na makita ko dito ang nawawala kong anak, umalis po ako sa gubat para lang sya ay aking makita."

"Ano, sa tingin mo ba ay magpapakita pa ang anak mo sa itsura mong yan?"

"Pasensya na po"

Ang usapan namin ng babaeng iyon. Laking pasasalamat ko at ako ay hindi nya nakilala. Ibinaon ko na sa limot ang lahat ng aking pinagdaanan. Ayaw ko ng iyon ay balikan pa.

Isang taon din ang lumipas matapos ang insidenteng iyon. Nakatanggap ako ng proyekto na malapit sa paaralan na dati kong pinasukan noon. Tila nanadya ang pagkakataon, ayaw ko sanang tanggapin pero gusto ko din makita ang aking mga naging kaklase at ipamukha sa kanila kung sino ang kinukutya nila noon.

Malapit ng matapos ang proyekto ng isang aksidente ang nangyari, hindi sinasadyang matrasan ang isang mixer truck ang patas ng hallowblocks na malapit sa akin. nagbagsakan ang hollowblocks sa akin at  hindi ko na namalayan ang mga pangyayari.

Nagising ako na maliwanag ang kapaligiran, bumungad sa akin ang mukha ng aking asawa.

"Anong nangyari sa akin hon?"

"Hon, mabuti at nagising ka na, salamat sa Diyos. Tatlong araw ka ng walang malay. Nagkaron ng aksidente sa site, nabagsakan ka ng hollowblocks na malapit sayong kinatatayuan."

"Natatandaan ko na ang lahat, salamat sa Diyos at ako'y ligtas."

"May nagligtas sayo Hon, utang natin sa kanya ang iyong buhay. Bago pa man bumagsak sayo ng mga bagay na yun, isang matandang babae ang mabilis na tumakbo papalapit sayo at yumakap. Sa kanya lahat tumama ang mga hollowblocks bago pa sayo. Nakakaawa ang matandang babae, kahit na ganon pa ang kanyang itsura, may dakila syang puso para iyon ay gawin"

"Nasaan ang matandang nagligtas sa akin"

"Namatay din sya noong araw na yun Hon. Pagdating ko dito, ipinagtanong ko kung saan sya nakatira. Pero ang sabi sa akin, ayaw daw ng kaibigan nyang ipaalam pa sa lahat lalo na sayo ang pangyayari."

 
"Anong pangalan ng babaeng yun Hon?" Kinakabahan kong tanong sa aking asawa.

"HIndi ko alam pero Halimaw ang bansag sa kanya ng marami"

Bigla ang pamamanhid ng aking katawan sa aking narinig. Bigla ang lakas ng tibok ng aking puso na para akong aatakehin. HIndi ko alam ang aking sasabihin, sari saring damdamin ang aking nararamdaman. HIndi ako makapaniwala sa aking narinig. Lumuha ang aking mata ng hindi ko namamalayan.


Noong araw ding iyon, Ipasya kong puntahan ang aming tahanan noon. Tinahak kong muli ang landas pabalik sa aking nakaraan hanggang sa marating ko ang munting kubo na iyon. May kurot sa puso kong tinitigan ang kabuuan ng bahay. Ito ang aking naging tahanan, dito sa bahay na ito nabuo ang aking mga pangarap. Ito ang aking tinakasan. Isang matandang babae ang lumabas mula sa loob ng bahay, pero hindi ko sya kilala.

"Magandang hapon po amang, tila po yata kayo ay naliligaw"? ang tanong sakin ng matandang babae

"Ah eh manang, kayo po ba ang nakatira sa bahay na ito, ayon po sa aking narinig eh may isang..."

"Halimaw ba ang narinig mo sa kwentuhan sa bayan? Hindi na ko magtataka, pero kung sya nga po ang inyong tinutukoy, wala na po ang aking kaibigan, pumanaw na po sya may talong araw na ang nakakaraan. Kung hindi po ako nagkakamali, ikaw ang lalaking kanyang iniligtas, ikaw ang lalaking matagal na nyang hinihintay."

Tahimik lang ako tumungo tanda ng aking pagsang-ayon. Niyaya ako ng matandang babae sa likod bahay kung saan naroroon ang kanyang libingan. Isang puntod na may maliit na krus ang aking nakita. Nag-alay ako ng isang maikling panalangin sa kanya. Habang nakatitig ako sa puntod na iyon ay  nagkwento ang matandang babae.

"Alam mo amang, namatay syang ang tawag sa kanya ng mga tao ay halimaw. Pero hindi, ang kanyang damdamin at puso, daig pa sa kagandahan ang pinakamagandang Dyosa na iyong kilala. Matagal ko na sya kilala. Matalik kaming magkaibigan, Maliliit pa lang kami, kami na ang laging magkasama. Umalis kami sa aming lugar dahil na din sa kahirapan. Naghanap kami ng trabaho sa bayan ng lugar na ito hanggang sa matanggap kami bilang kasambahay ng isang mayamang pamilya. Matagal kaming nagsilbi sa aming amo. Araw ng linggo noon, araw iyon ng aming pahinga bilang kasambahay ng pagpasyahan naming kami ay mamasyal at noong hapon ng paguwi nadatnan naming nasusunog ang bahay ng aming amo. Sa kabila ng malakas na apoy,  lakas loob syang sumugod sa loob ng bahay upang iligtas ang aming amo. Wala akong nagawa para sya ay pigilan. Wala na kong pag asa na may mabuhuhay pa sa sunog na iyon. Pero lumabas sya na dala ang isang bata, iyon ang anak ng aming amo. Walang pinsala ni isa sa bata pero ang aking kaibigan, sunog na sunog ang kalahating bahagi ng mukha. Iyon ang dahilan kung bakit sunog ang kanyang mukha, at tinatawag syang halimaw."


"Hindi sya nagiisa dito amang. Wala kaming ibang kilalang kamag-anak ng aming pinaglilingkuran.Kinupkop namin ang bata, at noon habang sya ay nagpapagaling ng kanyang mga sugat, ipinasya kong maghanap ng trabaho. Natanggap ako bilang isang kasambahay muli sa bayan na iyon. Matagal tagal din ako hindi nakauwi sa kanilang dalawa. Noong pag uwi ko, wala na ko nadatnan sa aming inuupahan. Napakadakila ng puso nya, isang sulat ang iniwan nya sa akin. Ayaw nyang maging pabigat sila sa akin noon, umalis sya kasama ng bata. Matagal ko syang hinanap, nangangamba ako para sa kanila dahil na din sa kanyang itsura, panigurado kasing pandidirihan sya ng ibang makakakita sa kanya. Dito pala sya nagtago sa liblib na lugar na ito."

 
Mahabang pananahimik ang sa amin ay namagitan, hindi ko namalayan na unti unting dumaloy ang luha sa aking mga mata.

"Alam mo amang, tinuring nyang parang tunay na anak ang bata. Pinag-aral nya hanggang sa abot ng kanyang makakaya. Palagi nya itong pinuntahan sa eskwela pag oras ng uwian, sinusundan nya hangang sa paguwi upang masiguro lamang ang kaligtasan ng itinuturing na anak. Pero umalis ang batang iyon. Matagal nya din hinanap ang bata, walang araw na hindi nya naisip ito.Hangang kanya muling makita, natuwa sya sapagkat malaki na ang ipinagbago ng kanyang itinuring na anak. Isa ng mayaman at matagumpay sa buhay. Natutuwa rin sya sapagkat nakita nya ang kanyang apo. May pamilya na pala ang kanyang itinuring na anak. Bumalik sya dito sa gubat na masaya. Noong panahong iyon, natagpuan ko na din sya dito."

Lumuluha ang matanda habang nagkukwento sa akin. Para namang nagsisikip ang aking dibdib sa aking naririnig.

"Sinubukan ko syang pakiusapan upang sumama sa akin at ng sya ay maipagamot. Noong mga panahong iyon kasi, malala na din ang kanyang kalagayan dahil sa sakit. Pero mariin ang kanyang pagtanggi. Ayaw nyang lisanin ang lugar na ito sapagkat alam daw nyang magbabalik ang kanyang anak. Alam mo amang, sobrang mahal na mahal nya ang tinuring na anak. Kahit hindi nya ito kadugo, pagmamahal pa ng isang tunay na ina ang kanyang ipinakita. Sa kabila ng kanyang itsura, kahit na sya's ituring na halimaw ng marami, hindi sya sumuko mabuhay lamang ang anak. Namulot ng basura, inalipusta ng mga tao, lahat ng panganib kanya ng sinuong para lamang sa pagmamahal nya sa kanyang anak."

"At noon nga, noong nabalitaan nyang nandito ang kanyang anak, araw araw syang nagpupunpunta sa pagawaang iyon. Nakatanaw sa malayo, nakita ko sa kanya ang tunay na kasiyahan. Saksi ako sa pagmamahal na walang katulad, sa pagmamahal ng isang halimaw na tinatawag ng marami, na iniaalay ang sariling buhay para lang sa kaligtasan ng nakalimot nyang anak. Amang, sinasabi ko ang lahat ng ito upang kahit paano ay maging malinis ang kanyang pagkatao sa iyong isip at damdamin. Batid ko ang pagkamuhi mo sa iyong nakaraan. Linisin mo na ang iyong puso, matagal ka na nyang pinatawad amang.  "

Luhaan akong nakayuko matapos kong marinig lahat ng kwento tungkol sa aking Ina. Hindi ko alam kung paano ako hihingi ng tawad sa kanya. Ako pala ang dahilan kung bakit sunog at mukha syang halimaw. Ako ang dahilan kung bakit nagtitiis sya sa dusa na ako pala ang may gawa.  At ako din ang dahilan ng kanyang pagpanaw. Ngayon ako naliwanagan, na walang ibang halimaw sa aming dalawa kundi ako. Ako na walang inisip kundi ang kamuhian sya. Ako ang halimaw na pumatay sa kanya.   Umalis ang matanda, Hinayaan nya kong mapagisa sa harap ng puntod na iyon. Sa puntod na aking ina, sa puntod ng  isang taong sa akin ay labis na nagmahal. Isang taong itinuring ko noon na halimaw,  halimaw na may busilak na puso at napakadakilang damdamin. 

LARAWAN

*** Ang sumusunod pong kwento ay  entry para sa TKJ April issue. Ito po ay kathang isip lang ng may akda, anumang pagkakahawig ng pangalan, lugar at pangyayari sa tunay na buhay ay hindi sinasadya. Maraming salamat po

Maaga akong nagising ng araw na ito, ginising ko na din si Junjun. Magsisimba muna kami bago kami dumiretso sa aming pupuntahan. Nagdala na din ako ng aming pagkain, doon kami mananghalian. Pagkatapos ng misa, dumaan muna kami sa bilihan ng bulaklak. Bumili lang kami ng ilang bulaklak at dumiretso na. Mahaba haba din ang biyahe pauwi ng probinsya. Pagdating namin doon, inilatag ko ang dalang carpet upang aming upuan at gamitin na rin na hahainan ng dala naming pagkain. Nagpaalam sa akin si Junjun na may bibilhin lang sa labasan. Hawak ang bulaklak sa aking mga kamay, nakatitig ako sa aking dalang larawan at sa pangalang nakaukit sa pinagpatungan. Raymond Descallar... Unti unti bumalik sa akin ang alaala.


 ----------


" Mon, wala ka bang balak mag abroad? Wala ka bang pangarap para sa anak mo?"

"Bakit mo natanong yan? Syempre naman gusto kong magkaraon ng magandang kinabukasan ang anak natin."

"Gusto kong magtrabaho sa abroad, tingnan mo ang kumare natin, ang gaganda na ng bahay. Sa tuwing magkikita kita kami, naggagandahan ang kanilang suot na alahas.. kumustahan sa buhay, samantalang ako puro fancy lang ang nasusuot."

"Bakit mag aabroad ka pa? Hindi ko naman kayo ginugutom ng anak mo. Sapat naman ang aking kinikita, may naitatabi din naman tayo kahit papano. Wag kang managhili sa mga kumare natin. Ang importante ay sama sama tayo. Pasasaan ba't magkakaron din tayo ng magandang bahay at sasakyan, konting tiis lang Hon."

Isang gabi yon ng pag-uusap namin, lingid sa kaalaman ni Raymond na aking asawa, may apply na ko sa America, ini-refer ako ng isang kumare sa isang kumpanya na gumagawa ng damit doon. Isang buwan na lang at malapit na akong lumipad subalit hindi ko pa din nabanggit sa aking asawa ang tungkol dito. Panigurado kasing hindi siya papayag.

Nasanay na akong bumangon ng maaga upang asikasuhin ang pagkain ng aking mag-ama sa pagpasok sa eskuwela at sa opisina. Pasado 7:30 na ng umaga noon at naihatid ko na din si Junjun sa eskwela, malapit lang naman kaya ako na mismo ang naghahatid. Dumating ako sa bahay na ni hindi pa nagagalaw ang hain ko sa lamesa. Sa kwarto nandun pa si Raymond, nakapikit pero wari ko naman ay gising.

"Hindi ka ba papasok ngayon?"

"Hindi muna, masakit ang ulo ko eh. Tatawag na lang ako sa opisina."

"Ayan ka na naman, sinumpong ka na naman ng katamaran, lagi mo na lang idinadahilan ang migrain mo, pano ka ba aasenso nyan?"

Tumahimik na lang si Raymond. Sinamantala ko naman ang pagkakataong 'yun at binanggit ko ang malapit ko ng pag alis patungong America. Hindi napigilan ng asawa ko ang umiyak, dahil don nakaramdam ako ng awa. Pero wala syang nagawa sa aking kagustuhan. Mula ng umagang 'yun, parang nagkaron ng pader sa pagitan naming dalawa.

Huling gabi bago ako lumipad tungong America, pagkatpos ko patulugin si Junjun, nadatnan ko si Raymond sa kwarto na hawak ang kanyang ulo, tahimik na nakahigang nakatalikod sa akin. Alam kong tahimik syang lumuluha, kita ang bawat galaw ng balikat sa paghikbi. Hindi ko na tinangka pa syang kausapin. Kinabukasan, hindi ko pinapasok sa eskwela sa Junjun. Maaga ang aking flight non. Nakapaghanda na ko ng gamit ng pagbalik ko sa kwarto, dumadaing ng sakit ng ulo ang aking asawa.

"Aalis na ko Mon, kaw na ang bahala kay Junjun"

"Hindi ba talaga magbabago ang isip mo Hon? Baka naman pede ipagpaliban mo muna, paano na ko? itong sakit ko? Hon, wag ka nang umalis hayaan mo namang makasama pa kita habang buhay pa ko, may ca....."

"Wag mo kong daanin sa drama, iniintindi mo ang sakit mo, migrain lang yan.. ang layo nyan sa bituka.. hindi mo ikamamatay yan.. hinding hindi mo ko mapipigil, para din naman sa kinabukasan ito ni Junjun. Malaki ang pangarap ko sa kanya... Hindi na ko papahatid sayo, alam ko sinusumpong ka na naman ng katamaran... ingatan mo si Junjun... alagaan mong mabuti"

Umalis akong may samaan kami ng loob ni Raymond. Pero alam kong maiintindihan din naman nya ang lahat. Hindi sapat ang makuntento lang kami sa sinasahod nya. May mga pangarap din naman ako para sa aking sarili. At ito na ang katuparan, ang mabili ang lahat ng aking nais. Ang mapantayan ang yaman ng aking mga kumare.

Dalawang taon... dalawang taon ako namalagi dito sa America, madalang din ako makatawag sa amin, at kadalasan ang anak ko pa ang aking nakakausap. Minsang makausap ko si Raymond, hinihiling nyang palagi na ako'y umuwi na. Palagi daw akong hinahanap ni Junjun. Minsan, hindi ko inaasahan ang tawag na galing sa Pilipinas. Ibinigay sa aking ng sekretarya ang telepono...

"Hello"

"Hello mama"

"Oh Junjun, musta ka na? Bakit ka napatawag? Naku pasensya ka na anak at busy ang mama mo ha, musta ang school mo?"

"Ma, ok naman po, tinawagan kita kasi si Papa eh."

"Oh anong nangyari?"

"Palaging masakit ang ulo nya, nung isang gabi sumisigaw, ikaw ang hinahanap.. natatakot nga ko Ma eh."

"Naku, di ka na nasanay dyan sa Papa mo, siguro pinatawag ka lang ng Papa mo para lang sabihin sakin yan no? Yaan mo Junjun, isang taon na lang, uuwi na ko, at pag uwi ko hindi na ko babalik dito. Magsasama na tayo ng Papa mo, teka asan ang papa mo?"

"Ganon po ba? Nasa kwarto po, natutulog."

"Hay, sinumpong na naman ng katamaran ang Papa mo."

Dahil na din sa sobrang busy ko dito sa America, hindi ko namalayan ang pag takbo ng oras. Sa loob pa ng isang taon, malaki laki na din ang naipundar ko. Kahit na abutin pa ng pagtanda si Junjun, hindi na mauubos ito. Tatlong taon dito sa America, tatlong taong puro pagpapayaman ang aking nasa isip.

Sa hindi sinasadyang pagkakataon, habang nakatungo akong naglalakad, nabundol ko ang isang babaeng busy din naman sa paghahalungkat sa bag habang naglalakad, nabitawan ko ang mga dala kong papeles at iba pang gamit..

"Ohh, Im sorry miss."

"It's ok"  ang medyo nakasimangot kong tugon.

"Heidi? Heidi Descallar?"

Napatingin ako sa nagsasalita, ang aking nakabangga, bakit alam ang aking panagalan.

"It's me, Anna, ung kapitbahay mo sa atin..."

Si Ana, ang aming kapitbahay na madalas ko din makakwentuhan noon. Bibihira ang pagkakataong meron akong masalubong na kakilala dito. Mabuti at hindi naman s'ya busy kaya inaya ko munang mag snack at nang makakwentuhan. Hayy namiss ko ang ganito sa amin.

Madami kaming napagkwentuhan, mga pangyayari sa Pilipinas at sa buhay buhay. Medyo matagal na din pala siya dito. Almost 1 1/2 year na din, anim na buwan ang nakalipas mula ng sya'y umuwi sa Pilipinas.

"Si Raymond talaga, ni hindi man lang nabanggit na nandito ka pala."

"Ay oo nga pala Heids, musta na ang mister mo? Hmm sensya na ha, sana naman eh gumaling na s'ya..."

"Ha? bakit naman? Eh migrain lang naman ang sakit nya no... Hihihi."

"Ha, ibig sabihin eh hindi mo alam.. teka naguguluhan ako sayo, eh nung umuwi kasi ako last year, mga 6 months na yata yun. Isang umaga na habang papasok yata si Junjun, eh bigla na lang natumba si Raymond hawak ang ulo nya.. sumisigaw pa nga sa sakit eh. Then dinala namin sa ospital ni mister, si Junjun eh dun muna sa bahay. Sabi sa amin ng doctor, mabuti daw at nadala agad... Nagkataon naman na iyon din pala ang doctor nya na tumitingin sa kanya. Ayaw pang sabihin sa amin ng doctor dahil iyon daw ang bilin sa kanya ni Raymond. Heidz... May brain cancer ang mister mo. Three years na nyang nilalabanan ang sakit na yon. Sabi ng Doctor nya, nasa stage 3 na yung Cancer nya."

Tila binagsakan ako ng langit at lupa ng marinig ko iyon, nagdilim ang aking paningin. Nagising na lang ako sa isang pribadong clinic na malapit sa lugar na iyon. Umuwi ako sa bahay at pinlano ang lahat ng gagawin. Kinabukasan, maaga akong dumating sa opisina upang magfile ng resignation. Hindi pa ko nakakapasok sa aking opisina ng ibigay sa akin ng sekretarya ang telepono, galing daw sa Pilipinas ang tawag. Nangangatal ang aking kamay na inabot ang telepno..

"Hello?"

"Mama, si Papa."

"Anak ko, Junjun, anong nangyari? Uuwi na si Mama."

"Si Papa, nasa hospital dinala ng mga kapitbahay kanina."

"Oh my God.. Anak, uuwi na si Mama, bukas nanjan na ko."

"Dalian mo Mama, natatakot ako."
 
Sinabi ko sa aking boss ang pangyayari kaya agad nya din akong pinayagan. Sa tulong na din ng aking boss, nakakuha ako ng ticket. Kinabukasan, lumipad na din ako pauwi sa aking pamilya.

Matagal ng nakahinto ang aking sinasakyang taxi sa tapat ng bahay ngunit tila wala akong lakas upang buksan ang pinto. Pinagmasdan ko ang buong kabahayan... Nakabukas lahat ng ilaw, maliwanag ang kapaligiran. Bumaba ang driver at syang nagbukas ng pintuan... ngunit hindi ko naman maihakbang ang aking mga paa. Huminga ako ng malalim, kumuha ng lakas ng loob sa pagharap sa maaring katotohanan.

Unti unting lumalaki ang pintuan ng bahay sa aking paglapit, lumalabas ang liwanag ng nagmumula sa loob ng bahay. Mga mata ng tao na sa akin ay nakatingin. Ni hindi ko mawari kung awa, pagtataka o galit ang sa kanilang mata ay makikita. Wala akong pakialam noon. Unti unti ang puting kahon ang nasisilayan... puting kahon na nagsasabi sa akin ng katotohanan, ng katotohanang sa loob ng tatlong taon ay hindi ko nakita. Hanggang sa tumabad sa akin ang kabuuan, at ang pagdilim na aking paningin.

Malakas ang ulan, ipinasya kong magpaiwan sa harap ng puntod ng aking asawa. Sa aking tabi ay si Junjun na tahimik ding umiiyak. Sa ilang araw din nakaburol si Raymnond ngayon ko lang narinig ang boses ni Junjun.

"Ma, natatakot ako.. sa mga gabi na sumisigaw si Papa hawak ang kanyang ulo, ikaw ang hinahanap nya. Ma, bakit ganon? Ang sakit Mama, gusto ko s'yang tulungan pero wala naman akong magawa. Tapos isinasara lang nya ang pintuan pero naririnig ko pa din ang sigaw nya. Bakit hindi ka dumating noong hinahanap ka nya? Bakit mo sya pinabayaan?"

"Junjun anak, patawad sa inyo."

"Pero Ma, alam ko naman na nasa langit na si Papa. Masaya na sya dun."

Sobrang sakit ng aking pakiramdam sa mga sinabi ni Junjun, bawat kataga'y tumutusok sa aking puso. Bawat himaymay ng aking laman ay nangangatal, hilam ang mga matang sinasabayan ng malakas na buhos ng ulan. Sobra ang aking pagsisisi, tatlong taon akong binulag ng aking pangarap, tatlong taon na puro material na bagay ang nasa isipan. Pinaniwala ang sariling ito ang makapagbibigay ng saya para sa aming pagsasama. Sa loob ng tatlong taong iyon, hirap at pasakit ang dinaranas ng aking mag ama. Ako sana ang karamay sa mga oras ng paghihirap ni Raymond. Hindi sana nasaksihan ni Junjun ang pagdurusa na iyon. Walang silbi ang aking ipinadadala. Hungkag ang kasiyahan sa kanila. Inaalipin ako ng panghihinayang, ng sakit, ng takot.



----------



"Ma, anong nagyari sayo, bakit ka umiiyak?"

"Ha ah eh naalala ko lang ang Papa mo."

"Ma, 5 years na din ang lumipas, maging masaya ka dapat, kaarawan ngayon ni Papa, kasama natin sya ngayon."

"Salamat Junjun... Ikaw na lang ang natitira kong kasiyahan."

"Husss... drama ni Mama, tara na let's eat.."

Muli akong sumulyap sa larawan. Larawang aking pinakaiingatan. Ang humahawak ng isang pangako.

"Mon, Hinding hindi kita papalitan sa puso ko. Happy birthday sayo. Mahal na mahal kita"

 

BAHAGHARI

Ang bawat talata na aking sinulat ay tumutukoy sa bawat kulay ng bahaghari


berbe


bughaw

dilaw


kahel


pula


lila


indigo

  

riyalisasyon ng isang taong nalulong sa droga o ipinagbabawal na gamot. 


Halina at ating basahin kasama ng iba pang mga kwento.....

DITO

TALUMPATI NG ISANG BOBO

Tunay na napakaganda ng sinabi ng pinakamatalino. Base sa palakpakan ng ibang tao, hiyawan at papuri. Nakakasiguro na ng magandang kinabukasan. Maraming parangal na nakasabit sa leeg. Magaling, ikinalulugod sya ng kanyang mga magulang.

Ako habang prenteng nakaupo, nakatingin lang sa entabladong iyon, iniisip kong ako ang naroon at nagtatalumpati.

 

Pag akyat ko pa lamang ng entablado. Malakas ang tawanan ng nakararami. Ang hagikhikan ng aking mga kasama. Bakit? Kasi ako ang pinakamahina sa klase. Walang kakabakabang nagsalita ako sa harap nila.

"Anim dagdagan mo ng apat at dagdagan pa ng apat. Labing apat lahat, tama.. labing apat na taon akong namuhay sa mundong ito. Row 4 noong elementarya. Sa tuwing may darating na bisita, nasa kasuluksulukan ng silid.  Ang mga matatalino ang nasa unahan. Anong ibig sabihin? Bukod sa bobo, ano pa bang maaari kong isipin? Ikinahihiya?  Bahala na kayo mag isip nyan.  Lagi kong inaalala noon, palakol na nakasulat ng kulay pula, takot akong umuwi ng bahay dahil sigurado pingot na naman ang aabutin sa magulang.

Mataas na paaralan. Nasa kahulihang section.  Bakit? Alam nyo na siguro.  Kami ang mahihina ang utak.  Ang latak. Alam ba ng matatalino ang pakiramdam ng binabalewala ng eskwelahan, ng ibang guro, at ng ibang organisasyon? Sa iba kong mga kasama, siguro balewala, pero sa akin at sa iba?  Wala sa amin ang tsansa noon. Kayo na ang star section.

At ngayon ngang kolehiyo, ilang units din ang ibinagsak ko. Pasang awa ang tinanggap ng aking pagsisikap na hindi nakaabot sa standard ng propesor.  Oo, sermon ang inabot ko sa nagpaaral sa akin, muntikan ng makick out sa unebersidad na ito. Alam ba ng ninyo ang pakiramdam ng isang tulad ko, kung paano sasabihin sa magulang? Ang kaba at ang takot? Hindi diba?... Oo, aminado naman akong kasalanan ko naman. Inaamin ko din na mahina akong umintindi sa mga pinagsasabi ng guro. Pero sa isip ko, kasalanan ba ang kumuha ng pagususulit ng patas? Mas kasalanan siguro ang mandaya sa pagsusulit.. ang nakakuha ng mataas na marka sa paghihiraman ng papel. Sa totoo lamang, hindi naman ako bobo, siguro lang kung ipapaliwanag lang sa akin sa paraang naiintindihan ko ang bawat pagtuturo, baka ilampaso ko ang mukha ng pinakamatalino dito. Hindi ko sinisisi ang aking maga guro.  Pero tingnan nyo din sana ang aspetong ito. Iwasan sana ang magkumapra. Kadalasan naka focus kayo sa husay ng estudyanteng pinakamatalino.

Ako ang bobo sa klase, nagsasalita sa inyong harapan. Wala akong pakialam kung tawanan nyo ako.. Para sa mga katulad kong magtatapos ngayon, ano pa mang ang rason kung bakit puro palakol ang ating grado, kapabayaan man sa pag aaral o hindi, pakinggan nyong lahat ang sasabihin ko. Hindi nila nakikita sa ating mga mahihina sa klase na sa kabila ng mga mabababang marka ng ating classcard, ng kahihiyan idinulot, ng pagtawa ng ating mga kaklase, ng sermon ng ating mga magulang, nanatili pa rin tayo sa unibersidad na ito, bakit? Dahil nananatili sa atin ang pag asa, hindi natin hinayaang mawala ang pangarap na matapos ang karerang inumpisahan. Mas mahirap na pagsubok ang sa atin ay dumaan kumpara sa mga may dunong. Ito ang iniintay natin. Wala man tayong karangalan, pero hawak na din naman natin ang ating inaasam.  Hindi ko na iniisip kung anong kinabukasan meron ang pinakamatalino.. Sigurado na iyan.. Pero sa atin, ano nga bang meron pagkatapos nito.? Tulad ng nangyari ngayon, makakamit din natin ang tagumpay, wag nating aalisin sa ating mga sarili ang pagsisikap, ang  pag-asa.. Subok na tayo sa pagharap sa problema."



"Huy ang lalim ng iniisip mo ah,  ikaw na, tinawag na ang pangalan mo"


"Ha ako na ba?"

PANIS NA LECHON MANOK

Para sa iyo ang kwentong ito.

----

Dumating ka sa bahay, alam kong problemado ka na naman. Dating gawi, dadaanin natin sa inuman. Pero sa pagkakataong ito, dalawang mesa ang aking ihahanda. Bumili ako ng alak, ng dalawang letsong manok at dalawang platitong mani. Sa bawat mesa ko inihain ang alak at pulutan.

"Pare, bakit dalawang mesa yan, may bisita ka pa ba?"

"Hindi, ang isang mesa para yan sa inuman natin bukas."

"Aba adik ka ba, pinaghahandaan mo na gad inuman bukas ah.. pero ok yan hehehe"

"Yaan mo na pare, bukas malalaman natin kung sinong adik."

Tulad ng dati, sa gitna ng usapan natin ibinuhos mo ang iyong problema, pero dahil sa alam ko na din naman lahat ito at sa palagi ko na din pagpapayo, hinayaan na lang kita. Nasa kalaghati na tayo ng ating inuman, may tama na din naman ako. Sa bawat alak na dumadaan sa iyong lalamunan. Isang kurot ng manok ang kasunon. Ang platitong mani halos hindi nababawasan.

Kinabukasan bumalik ka ng bahay at tulad ng usapan inuman ulit tayo, alam ko hinding hindi maalis ng inuman ang iyong problema kaya pinaghandaan ko na ito.

"Pare kanina pa kita hinihintay, nakahanda na ang mesa."

"Pare, ito ung hain mo kagabi pa ah”

“Pinaghandaan ko talaga ito para sayo, o game na”

Nasa kalaghati na tayo ng ating inuman at katulad kahapon, sa bawat alak na dumaan sa iyong lalamunan kasunod ay kurot ng manok. Ako naman pinili ko na lang na wag mamulutan

Kinabukasan, nabalitaan kong dinala ka sa ospital, dumadaing ka ng sakit ng tyan at nagsusuka. Ang sabi ng duktor na tumingin sayo, may nakain ka na panis at yun ang dahilan. 

----

Sana nakuha mo ang mga pangyayari, ang ating inuman ay ang iyong kwento, ang alak ang iyong pag ibig at ang lechon manok ang taong iniibig mo, ang platito ng mani, ito ang ibang mga bagay na maaring hindi mo na din nabibigyan ng pansin. 

Nais ko lang po maiupdate ang aking Bhaus, pasensya na po kung madalang ako ngayon makapasyal sa inyong bahay. Ito po ay sa kadahilanang masyadong abala ang Tambay sa kanyang gawain para mabuhay. :)... pero pipilitin ko pong sa mga susunod na araw ay magkaron ako ng oras upang magbasa at mamasyal sa inyong mga tahanan.

Maraming salamat po

TALING GUMAGAPOS SA KAMAY NG MGA KALAMIDAD

Nakatingin lamang ako, nagmamasid sa mga pangyayari. Minsa'y nakakaramdam ng kasiyahan sa aking kaibuturan at minsan ding umiiyak ng tahimik sa mga kaganapan. Nabubuhay ako para sa inyo at at kayo din naman ang syang bumubuhay sa akin. Ang pagkakaroon ng pagkakaisa at magandang samahan, sa akin ay sapat na. Buhay na buhay akong nakangti, tumatawa.

Hindi ko man gustuhin, mangyayari  sa inyo ang hindi inaasahan. Ang mga sakuna sa bawat paligid, bagyo, lindol, pagbaha, pagsabog ng bulkan ay aking katangian. Katangiang walang sinisino, walang pinipiling lugar, walang pinipiling oras. Masakit man sa akin ang makita ko kayong nahihirapan, ako'y walang magawa. Dahil ang mga katangiang ito ang sya ding humubog sa akin na ngayon ay nasa inyong kapakinabangan.

Humingi ako ng isang kahilingan sa aking tagapaglikha. Hiniling kong alisin sa akin ang mga katangiang ito na sa inyo ay nagpapahirap. Subalit ito pala ay hindi maari, dahil higit pa sa kalamidad ang maaring mangyari. Magkakaron ng hindi pagkakaunawan at pagaalitan sa pagitan ng mga tao. Ayaw kong dumating ang panahong ang gawa ninyong mga tao ang siyang gugunaw sa akin, wala tayong karapatan.  At lalo akong walang magagawa kapag ito ay naganap. Subalit hindi ako nawalan ng pag-asa, para inyo, lahat ay aking gagawin.

Katatapos lamang ng sakunang iyon sa isang bahagi ng aking katawan, muli nakita ko ang dusa at paghihirap. Subalit sa kabila noon, hindi ko din naman mabaanagan sa inyo ang pagsuko, nakangiti kayong humarap sa problema, dumating ang mga kapatid upang umalalay sa pagbangon ng isa. May iba't iba mang paniniwala, sama samang nagdasal sa dakilang lumikha. 

Heto na ang aking pagkakataon, humibla ako ng tali mula sa inyong pagkakaisa, mga  panalangin at pananampalataya. Sa pamamagitan ng taling ito, hinuli ko ang aking mga katangian at iginapos ko kasama ng aking sarili. Ito lang ang natatanging paraan para kayo ay maligtas sa talim ng kanilang mga pangil.

Sinabi sa akin ng tagapalikha "Tunay nga hindi kayang tiisin ng isang magulang ang kanyang mga anak. Sana sa kabila nito ay palitan ng kabutihan ang sakripisyong ginagawa ng mga magulang. Humibla ka ng taling syang gumapos sa iyong sarili para sa kanila, kasama mong iginapos ng taling iyan ang mga kamay ng bawat kalamidad,  taling hinibla mula sa kanilang mga panalangin. Akin lang maipapangako sa iyo, mananatiling matibay ang taling iyan kung mananatiling  lubos ang paniniwala nila sa akin"

ANG BATA, ANG BINATA AT ANG MATANDANG MAY KAPANSANAN

"Marami akong kita ngayon, makakabili na din ako ng masarap na pagkain, pero hindi pa rin pala.. tsk tsk.. mamaya darating na naman si Kuya, kukuhanin na naman ang pinaghirapan ko, konti lang ang matitira sakin. Hayyy, ganyan talaga ang buhay." sabi ng bata sa sarili.

 

Malungkot lang na nakatingin ang bata sa perang kanyang nalikom, bakas sa mukha ang pagod at hirap na dinaranas sa araw araw na paglaboy para lang magkaron ng makakain. Ang isang nagpapahirap pa sa kanya, palagi nyang kasama ang isang matandang pulubi, hindi nakakapagsalita,  hindi nakakakita at hindi din nakakarinig.

 

"Bata, bakit puro ka reklamo? Bakit ka nagtitiis ng hirap? Alam mo naman sa sarili mo kung anong problema, bakit hindi mo gawan ito ng solusyon" Isang tinig ang kanyang narinig, hindi nya malaman kung san nanggaling. Palinga linga muna ang bata, naghahanap ng nagsasalita.

 

"Sino ka? Nasaan ka? bakit hindi kita makita?" Tanong ng batang palinga linga.

 

"Manong, narinig nyo yon? Nakita nyo ba? Oh baka kayo ang nagasalita? hmm.. pero imposible, bulag ka na, pipi at bingi pa.. San kaya nanggaling ang tinig na yon?" Kausap ng bata sa katabing matanda sabay kamot sa ulo.

 

"Hay bata, hindi sasagot sayo ang matandang yan. Nakita mo na ang kanyang kalagayan." Ang tinig na muling narinig

 

"Sino ka? Magpakita ka sakin.. anong kailangan mo? Bakit ayaw mong magpakita"

 

"Tanga ka bata, nakikita mo na ko pero di mo lang ako pinapansin, pero hindi na importante iyon. Sa totoo lamang eh malaki ang kailangan ko sayo, pero hindi ko maaring sabihin, gusto kong sayo na din ito manggaling. Yung kusa mong ibibigay sakin." Sabi ng tinig

 

"Teka muna, may padating.. mamaya na tayo magusap.. nandiyan na si Kuya. Panigurado, kukuhanin na naman nya ang nakalap ko." Tugon ng bata habang nakatingin sa padating na binata. Mababakas ang takot at galit sa mukha ng bata.

 

"Bata, musta, nasaan ang pera mong nalikom ngayon? Akina.. kailangan ko ang mga yan. Nagugutom na ang mga alaga ko, ilabas mo na madali" Ang pasinghal ng sabi ng binata, sabay akbay sa matandang pulubi na walang kaimikimik na nasa pagitan nila ng bata.

 

"Eto na kuya, sayo lahat ito." sabay abot ng pera sa binata.

 

"Bwahahaha.. magaling. Ikaw Manong, dito ka lang palagi sa tabi ng batang ito ha?.. hahahah. Mahusay ang ginawa mong pagbabantay.. bwahahahaha.. bwahahahaha... hanggang sa muli bata, bibiyahe muna ko sa kapitbahay.. bwahahahaha.... bwahahahaha... " Dinig pa din ang tawa ng binata habang papalayo, binibilang ang hawak na pera at pagkatapos ay isinilid sa bulsa.

 

"Hoy mahiwagang tinig, wala na si Kuya. Ano ulit ang sinasabi mo?" sigaw ng bata

 

"Nakikita ko ang nangyayari sa inyong tatlo, ikaw bata, bakit mo hinayaan lang ang ganito? Kuntento ka ba sa ganitong kalagayan ninyo? Hanggang kelan ka ba magtitiis ng hirap ha? Hindi ikaw ang batang kilala ko noon"

 

"Wala akong magawa tinig. Ng dahil sa matandang pulubing ito. Dahil sa kapansanan nya kaya ako nagkakaganito, naghihirap, namumuhunan ng pawis at dugo sa araw araw. Pero sanay na ko sa ganito tinig. Sanay na ko sa hirap at pagtitiis."

 

"Kung ganon, parang inamin mo na din na kuntento ka na sa ganyang buhay. Parang inamin mo na din na wala kang kinabukasan. Maatim mo ba ang ganito na sasapitin din ng susunod mo pang henerasyon?" Sumbat ng tinig.

 

"Ang problema ko nga ay ang matandang ito. Hindi mo ba nakikita? Nilikha ito ni Kuya para sa akin.  Kung hindi lang sa matandang ito, kung nakakakita at nakakapagsalita lamang, at kung nakakarinig na din. Kahit paano, may matatanaw akong magandang bukas. Pero hindi eh, bulag pipi at bingi ito.  Pero sa kabila ng kanyang kapansanan, lumalaban pa din ako ng patas. Gumagawa ng paraan para mabuhay. Lahat ng klaseng hirap kaya kong harapin." Nakamangalumbabang sagot ng bata.

 

"Alam mo naman pala ang problema, nakikita mo naman pala. Pero bakit hindi ka gumawa ng solusyon dyan. Hindi yung puro ka reklamo. At mali ang sinabi mong ang Kuya mo ang lumikha sa matandang iyan. Sa totoo lamang, ikaw ang lumikha sa yong Kuya at pagkatapos non,  pareho kayong lumikha sa pulubing iyan. Wala 'yang kapansanan noon. Mabuti ang pagsasama nyo ng inyong kuya. Ng dahil lang sa ganid at pansariling interes ng iyong tinatawag na Kuya, tinanggalan nya ng paningin, ng tinig at pandinig ang matandang iyan. At iyon din ay alam mo. Ang nakikita ko sa inyong dalawa ngayon, nabubuhay lang kayo para sa sarili nyo at hindi para sa akin." Mahabang litanya ng tinig.

 

"Alam mo pala ang nangyayari, bakit hindi ikaw ang gumawa ng paraan kung gusto mong mabuhay kami para sayo?" tanong ng bata pagkatapos ay tumuwid ng upo.

 

"Kung maari nga lang sana, matagal ko ng ginawa. pero hindi maari dahil ang aking buhay ay nakadepende sa inyo." Malungkot na sabi ng tinig.

 

"Sino ka bang talaga, bakit mo sinasabi sakin ang lahat ng ito. Ano ba ang talagang kailangan mo sa akin?"
 

"Importante pa bang malaman mo kung sino ako? hindi mo ba nararamdaman o talagang manhid ka na lang kagaya ng Kuya mo? At alam mo na din ang kilangan ko sa iyo. Isipin mo lang mabuti. Pero sige, babangitin ko sayo ang mga pangalan nyo at saka mo sabihin sa aking kung sino ako.. Ikaw bata ka, ang pangalan mo ay Masa, at ang tinatawag mong kuya, siya si Gobyerno diba? At ang matandang iyan, ang bulag, pipi at binging matandang iyan. Siya ang inyong sistema."

 

"Oo kilala na kita. Ikaw si......." 

 

KAPE

"Congratulations."

Ang huling kataga na narinig namin sa aming Professor. Sa wakas, makakagraduate na din kami. Nakapasa ang thesis namin na ilang buwan din naming pinaghirapan. Sa sobrang galak, nagkayayaan kaming 4 na magkakaibigan upang iselebra ang bunga ng aming pinaghirapan.

Bumili kami ng isang kahong beer at nagpaluto ng pulutan sa tindahan ni Aling Merced bago tumuloy sa bording haus na aming tinutuluyan. Naging maingay ang aming inuman. Masaya ang bawat isa at game na nagbibiruan. Kung ano anong bagay ang napapagusapan.

Malapit ng maubos ang isang kahon ng madako ang usapan namin sa aming thesis, nagkaron ng payabangan at tuusan sa kontribusyon ng bawat isa. Sa madaling salita, nagkaron kami ng pagtatalo kung sino ang tunay na nahirapan, kung sino ang petiks at kung sino ang halos ngawa lang ng ngawa. Sa puntong iyon naging mainit ang bawat isa. Nagkakapikunan. Sa aming apat ako lang ang tagapamagitan, taga sangayon sa bawat sabihin ng isa, palibhasa may mga tama na, walang nagpapatalo.

Natapos ang inuman naming iyon na may tensyon. Pero dahil sa hindi naman warfreak kaming magkakaibigan. Paniguradong bukas eh maayos din naman ito.

Kinabukasan ako ang unang nagising sa amin.. medyo masakit pa ang ulo ko. Nagpunta ako sa kusina upang magtimpla ng kape, nakakalaghati pa lang ako nag sunod sunod na nagising ang tatlo ko pang kasama. Ramdam ko pa din ang tensyon sa kanila.

Sa aking pagiisip, alam ko magiinuman din ang mga ito ng kape, habang hindi pa sila lumalabas ng kwarto at ang isa ay sa CR. Naisip ko agad itago ang thelmos, ang kape, ang creamer at ang asukal. Halos sabay sabay na nagupuan sa bilog naming mesa ang tatlo kong kaibigan. Kinumusta ko sila muna bago ko iniabot sa bawat isa ang kape, ang creamer, at ang asukal.

"Oh pare, sa iyo ang garapon ng kape,  sayo naman ang garapon ng asukal at sayo naman ang garapon ng creamer"

Aking sabi sabay abot sa kanila tigiisang garapon at tasa. At syempre nasakin ang thelmos

"Pare, anong kalokohan ito? Umayos ka." ang sabi ng isa sa akin habang ang dalawa ay nakahawak lang sa garapon.

"Mga pare, subukan nyong pagtimpla ng kape na ang gamit ay ang hawak nyo lamang"

"Loko loko ka ba? paano makakapgtimpla ng kape kung asukal lang ang meron?"
"Oo nga, itong creamer anong gagawin ko dito kung wala ang kape?"

"Sama yata ng gising mo ah"

Ang reaksyon ng tatlo sa akin. Inilabas ko ang thelmos..

"Hindi tayo makakainom ng masarap na kape kung walang asukal"

Kinuha ko ang asukal

"Kung walang kape"

Kinuha ko ang kape"

Kung walang Creamer"

Kinuha ko ang creamer"

"at kung walang tubig"

sabay buhos ko ng tubig sa tasa.

"Ganyan din mga pare sa thesis natin.. lahat tayo may ginawa, lahat tayo mga pre naghirap at hinding hindi mabubuo yun kung wala sa atin ang isa. "
Tahimik lang ang tatlo, sapul sa mga sinabi ko.

"Mga nakainom lang, ang seryoso mo parekoy hahahah."

ang sabay sabay na halakhakan na parang mga adik lang.. :)

TAG ARAW

"Aray, ang kati.. hayup ka, nakaupo lang ako dito tapos kakagatin mo ako" Sabay tiris ko sa isang langgam na kumagat sa aking paa.

kakaahon ko lang sa mula sa ilog bitbit ang isang galon ng tubig na aming maiinom para sa maghapon. Mataas na ang sikat ng araw nung umagang yun. Sa lilim ng isang punong aking kinuupuan, manaka nakay tumatama saking mga mata ang sikat ng araw dulot ng pagwagayway ng dahon. Unang araw ng bakasyon ko sa eskwela.. oo nga pala, tag-araw na.

Naalala ko ang aming kapitbahay noong nakaraang taon. Ganito ring panahon. Dahil kadarating lang ng tatay na seaman. Hindi nagpapalit ang linggo na hindi umaalis ng bahay. May dalang salbabida at may arkiladong sasakyan. Nakatingin lang ako sa aking kababata habang masayang tumatalon papunta sa jeep na iyon. Summer, sigurado pupunta na naman sila sa Beach. Halos linggo linggo nakakaramdam ko ng inggit.

"Nay, kelan kaya tayo makakapag outing nina tatay, buti pa sila malimit mag outing?" ang aking tanong noon sa aking ina habang nakatingin ako sa palayong jeep na sinasakyan ng aming kapitbahay.

"Anak, alisin mo sa katawan mo ang inggit, walang maidudulot na kabutihan yan sa iyo, mabuti pa, sumama ka sa amin ng itay mo. Pupunta tayo sa ilog. Doon ako maglalaba ng mga tanggap kong labada.  Magdala ka ng bihisan  doon ka maligo at doon din tayo manananghalian"

"Yehey, sige po" Sa isip isip ko, ok na din ang ganito. Makakapaglangoy din naman ako.

Halos buong tag-araw na iyon noon, madalas kami sa ilog ni inay. Siya naglalaba, habang ako naman ay naglalaro. Ang itay naman ay namumutol ng kawayan na ginagawang buslo upang ibenta sa bayan.  Ganoon din ang aming kapitbahay sa kanilang outing. Walang pagsidlan ang tuwa ng aking kababata pag nagkwento tungkol sa outing nila. Ipinagyayabang pa sa akin ang mga produktong nabili nila doon. Dahil sa sinabi ng aking Inay, wala akong inggit na naramdaman.

Dumating noon ang pasukan sa klase, at kasabay noon ay ang tag-ulan. Nagulat ako sa unang araw ng aking pagpasok dahil sa bago kong uniprome, pati na ang iba kong gamit. Tinanong ko pa si inay kung bakit bumili pa ng bagong damit gayong meron pa naman ako magagamit.

"Anak, yan ang bunga ng mahabang tag-araw" Hindi ko pa naintindihan ang sagot ni inay.. Ngumit na lang sya sabay kuha ng payong upang iaabot sa akin. 

Kasabay ko pumasok ang aking kababata, napansin nya ang bago kong mga gamit at uniporme.

"Ay, mabuti ka pa, bago lahat ng damit at gamit mo, samantalang ako nagpapabili kay itay eh ayaw ako bilhan. Wala na daw kami pera kasi hindi pa tinatawagan si itay sa kanilang barko" Ang inggit na sabi ng aking kababata.

"Ahh iyan din siguro ang bunga ng mahabang tag-araw" inosente kong sambit sa kanya sabay pasok sa loob ng room.



"Aray, naman sige na aalis na." kagat ng langgam ang nagbalik sa aking malayong pagiisip, hindi ko sinasadyang natapakan ko ang kanilang daraanan.  Pinagmasdan ko ang mga langgam na may bitbit na kung ano ano at sunod sunod na naglalakad. Nakikita ko ang aking mga magulang sa kanila.

"Anak, tayo na jan.. balikan mo mamaya ang nanay mo doon sa baba" Ang aking itay habang may pasan naman na Kawayan. Sa likod nya ay aking kababata na hingal na hingal at lawit ang dila dahil sa bitbit nyang galon ng tubig.


Napangiti ako. Panahon na naman ng tag-araw.

BAWAL UMIHI DITO

 (nalaman kong ang tambay ay nagiging busy din pala kaya nagposte ng mabilisan lang muna.)

BAWAL UMIHI DITO

Ang nakasulat sa pader na inihian ni Pedro.. nakatingala pa at nakatitig sa pulang pula na letra. Sa di kalayuan ng pader ay ang bahay ni Ka Ode. Sa loob ng bakuran makikita ang iba't ibang hayop na alaga ni Ka Ode.

Nasa kalagitnaan ng pagtilandoy si Pedro ng may makitang butiki sa itaas ng pader..

"tsk tsk tsk tsk" ang sabi ng butiki

Narinig ng kambing ang taltak ng butiki, ang sabi pa...

"May umeehehehehehehe" ang sigaw ng kambing sabay baling sa baka

"Oo ngaaaaaaa" sang ayon naman ng baka..

Nagulat si Pedro.. pero binalewala lang ang ingay ng hayop. Ng sa di kalayuan, nagingay na din ang pabo na alaga ni Ka Ode..

"Kalake lake lake lake lake lake lake lake" ang sabi ng pabo na nagkakandahaba ang leeg..

"katakutakut.. katakutakut.." ang putak naman ng nagulat na manok.

Dali daling nagtaas ng zipper si Pedro.. ng matapos, natanawan nya si Ka Ode sa may bukana ng tarangkahan.. Agad syang lumapit at bumati.

"Magandang araw po manong, ayos ang mga alaga nyong hayop ah.." ngiting ngiti pa na sabi ni Pedro.

"Teka utoy, ikaw ba ay isa sa mga alaga ko?"

"Aba bakit ho?"

"Mangyari ang alaga ko eh kung saan saan lang umiihi"



***Kung may isip lang ang hayop, baka tao na ang gawing alaga nila. 

 

MUNTING HILING NG MAY KAARAWAN

Akalain ko bang ganito ang pamilya ko? Ano ang nasa isip ko noon? wala... dahil wala pa naman akong muwang sa mundo noong nasa sinapupunan mo ako. Hindi ko alam ang buhay na tatahakin ko na ikaw ang magpapatakbo. Ang tanging nalalaman ko, nabuo ako dahil sa inyong pagniniig, ng init ng damdamin na sa puso nyo ay nananaig. Ng tamis ng pagmamahalan na inyong nararamdaman. Ng inyong pangarap na para din naman sa inyo. Mahabang panahon din sako sa iyong sinapupunan, naghihitay ng tamang panahon para ako ay iluwal at matupad ang inyong pangarap.

Dumating ang araw na ako ay isinilang, nagbunyi kayo aking mga magulang. Napalitan ng tamis at ngiti ang sakit na iyong naramdaman sa pagluluwal sa akin. Ipinakilala nyo ko sa buong sanlibutan. Ako ang inyong anak na magaahon sa inyo sa kahirapan. Ako ang tutupad ng inyong mga pangarap. Ako ang tatapos sa pananamantala ng aking kapatid. Oo, may kapatid pala ako na labis ang inyong pagkasuklam. Pero sa aking pagkakaalam. Noong araw na nasa sinapupunan mo ako, pinlano nyo ang pagkitil sa isa pa ninyong anak. At kasabay ng aking pagsilang, kamatayan naman sa aking kapatid. Aking kapatid na hindi na ipinagbuntis at sapilitang sa inyo ay isinilang. Ang aking kapatid na sa inyo ay nagpahirap. Batid yun ng lahat.

Dumaan ang maraming taon sa aking buhay. Mga taon ng aking buhay  na kayo din naman ang may kagustuhan. Mga taon na naging malungkot sa akin. Dahil sa mga panahong iyon, kontrolado nyo ang aking pagiisip at damdamin.

Ngayon ang aking kaarawan, nalulungkot ako at nahihiya sa aking kapatid na inyong pinaslang. Nahihiya ako dahil sa inyong pagkakaalam, kalupitan at kahirapan ang ibinigay niya sa inyo. Kahihiyan para sa ating lahi. Pero ako, taon taon nyong ipinagdiriwang ang aking kaarawan, ano ba ang nagawa ko para sa inyo? Naghangad kayo ng kaginhawan sa akin noon pero naging masahol pa ang inyong kalagayan ngayon. Ano na lamang ang sasabihin ng aking kapatid sa akin?

Dalawampu't limang taon ang lumipas mula ng akoy isilang. Kung may kahilingan ang may kaarawan, pahihintulutan mo bang ako ay humiling ng aking nais? Hihilingin ko lang sana.. Ibalik nyo ang alab ng inyong damdamin at init ng pagmamahalan na inyong naramdaman noong ako ay binubuo nyo pa lamang. Ibalik nyo ang inyong mga pangarap noong akoy nasa iyong sinapupunan.  Ibalik nyo ang tunay na pagkakaisa at kapit bisig noong ako ay  isilang. At  inyong isapuso at isabuhay  ang lahat ng ito habang ako ay nabubuhay.

SALAMIN

Lunes, Naglalakad ako galing sa trabaho ng masalubong kita.

"pare, may problema ko eh, may pera ka ba jan, pahiram muna"

"O sige, pagdating ko sa bahay bibihis lang ako at samahan mo muna ko bago kita pahiramin"

"Ok pare, aprub, san ba tayo pupunta"

"Punta tayo sa ospital, dadalawin lang natin ang may sakit"

Kinabukasan, habang naghahalo ako ng semento sa aking pinagtatrabahuhan, nagtxt si inay na nandun ka daw sa bahay, probelamdo ka at ako ang iyong kailangan. Nagpaalam ako sa amo ko, umuwi ako kahit hindi pa  oras ng uwian.

"Pare, dito muna ko, badtrip si tatay, napagalitan ako."

"Alam ko na pare, sige tutal eh nandito ka na rin lang, samahan mo ko sa bilangguan, dadalawin natin ang kaibigan kong preso."

Nung gabi din na yun, ayaw mo pa umuwi dahil tiyak na sermon ang dadatnan mo sa bahay. Bumili ako ng isang gin at iyon ang ating pinagsaluhan. Pagkatapos ng inuman, niyaya kita sa bayan. Ayaw mo pang sumama dahil sa tinatamad ka sabi mo. Pero pinilit kita. Sa bayan, palibhasa malapit na ang pyesta, maraming tao. May nakita akong pulubi, sabi ko sayo halika at tabihan natin yun.

"Lasing ka ba, lakas ng trip mo ah"

"Gago, basta ride ka lang sakin.. unahan tayong may mahinging limos"

Umupo tayo sa tabi ng pulubi at nagkunwang kagaya nya, lumipas ang ilang oras at malapit ng maubos ang tao pero wala pa din tayo nakuhang limos ni singko. Ang sabi mo,

"langya ang lakas ng trip mo, ang hirap naman pag ganito, magugutom tayo nyan."

Niyaya na kita umuwi pagkarinig ko sayo nun, puro ka reklamo. 

Araw noon ng biyernes, pinasya kong lumiban sa trabaho. Dumaan ako sa inyo bandang alas dyes ng umaga, alam ko ganitong oras tulog ka pa. Kakamot kamot ka pa sa ulo na lumabas ng kwarto. Sabi ko sayo, maligo ka na at may pupuntahan tayo, ayaw mong sumama sakin dahil sabi mo, ang init.. nakakatamad. Pero pinilit kita, walang nagawa dahil sa may utang ka sa akin.

"Saan ba tayo pupunta"

"Relax ka lang.. akong bahala sayo."

Natanaw mo ang karatula sa lugar na binabaan ntin sa jeep "Bahay na walang hagdanan".

"Anong gagawin natin jan"

"Dadalawin natin ang mga batang walang magulang at ang mga matatandang iniwan ng kanilang anak"

Pagkatapos doon, akala mo uuwi na tayo, nakatulog ka pa nga sa byahe, ginising lang kita ng bababa na tayo, sa tapat ng bahay ng mga may kapansanan. Sabi mo pa,

"Oh pare, alam ko na, dadalawin natin ang mga may kapansanan"

"Tumpak, tara na sa loob"

Bago tayo umuwi, humihiram ka na naman ng isang libo. Kamot lamang ako sa ulo ko, sabi ko sige, bukas magpunta ka sa bahay.

Sabado ng umaga, maaga kang nagpunta sa bahay, nasa harap ako ng aming tindahan at nagwawalis, kinukuha mo sakin ang pinangako kong perang ipapahiram sayo, sabi ko sayo, pumunta ka sa kwarto, nandun sa may life-size na  salamin at kunin mo na.   Lumampas ka sakin pagkagaling sa kwarto, ang sabi mo pa..

"Pare, maraming salamat sayo, astig ka"

Linggo, araw ng pahinga, lumipas ang maghapon na hindi kita nakita. Ni ang lumabas yata ng bahay ay hindi mo ginawa. Isa.. dalawa.. tatlong linggo.. wala akong balita tungkol sayo. Sa isip isip ko.. mabuti naman. Isang buwan at kalahati ang lumipas, linggo noon, abala ako sa paglilinis ng bahay ng ikaw at dumating.

"Aba pare, nagpakita ka din"

"Oo pare, heto ang bayad sa utang ko, pasensya ka na kung natagalan, unang sweldo ko kahapon.  Oh tigilan mo muna yan, tara sa bahay. May ipapakita ako sayo.

Diretso tayo sa bahay nyo, sa iyong kwarto ako ay iyong tinawag. Aba at may lifesize ka na din na salamin. May nakadikit na papel na may sulat, isa isa kong binasa. Mga lugar na pintuhan natin noon at ang ating ginawang pamamalimos sa katabi ng pulubi, ito ang mga sinulat ko at idinikit ko sa salamin sa aking kwarto noong gabing magsabi ka sakin ng pera.

"Pare,kinuha ko mga yan sa salamin sa kwarto mo,sinadya mong idikit yan doon walangya ka, simple kang tumirada. Oo, nakuha ko ang gusto mo, kung hindi pa sa salamin ninyo, di ko makikita ang sarili ko. Ang laki ng katawan ko, malusog, malakas.. hindi kagaya ng mga pinuntahan natin noon  pero nagsusumikap samantalang ako bakit hindi magkusang maghanap ng trabaho. Tapos puro pa reklamo. Napahiya ako sayo noon, pero ngayon pare, salamat"

"Mabuti naman at nakuha mo ang gusto ko sabihin, dahil ayaw kong magalit ka sakin pag pinagsabihin kita ng diretso. Baka magtampo ka pag sinabihan kitang ang kapal ng mukha mo. Pero ngayon pare, magbihis ka at may pupuntahan tayo."

"Saan na naman yan pre, may dadalawin na naman ba tayo?"

"Oo sa bayan, dadalawin natin ang fast food doon. Aba eh elilibre mo ako ng tsibog ngayon"

"Ok pre, aprub"




***HIndi lang para sa mga batugan o puro reklamo na walang pera.. para din sa mga may problema.. sa pamilya, sa pag-ibig, sa kahirapan. Kung tutuusin, ano mang dagok ang dumating sa ating buhay, tuldok lamang iyan kumpara sa iba.  Ang porblema, hindi yan iniisip, hindi yan pinproblema, ang intindihin at ang isipin dapat ay ang solusyon.